Al die dichters Het is en blijft verbazend hoe, ook hier weer, van Van Ostayen weinig of niets gekend is. Hoogborst, laagborst, Schmoll zong een lied en de Paul zong er ook nog een of twee. Als we dit lijstje overlopen en schrappen waar de kern ontbreekt, blijven er ongeveer vijf goed geschetste dichters over. Nee, Celan verdient meer, Appolinaire verdient beter, van Mallarmé staat hier nu eens niets, enzovoort en zo verder? Neen, niet verder.

Gepost door: marc tiefenthal | 10-07-06

opmerkingen Geachte,

Nu pas lees ik (12/08) uw reactie van 10/07 op mijn gedicht ‘Name dropping’ dat op het web-log van parlando werd gepubliceerd. Ik respecteer oprecht uw mening. Het zette mezelf aan om over deze tekst na te denken. Hierbij (en geheel zonder boosaardigheid) enkele van mijn bedenkingen.

- Deze tekst is een eerbetoon aan dichters die een plaats vonden in mijn boekenkast. Maar het is ook meer dan dat: het is in de eerste plaats een eerbetoon aan de poëzie in mijn leven. Een leven dat waarschijnlijk zonder die poëzie geen echt leven zou zijn geweest. Straffe uitspraak, want dat weet je natuurlijk nooit. Evenwel: zoals de poëzie zich nu in mijn leven voordoet vind ik het leven en het lezen van een gedicht een blijvende exploratie. De enkele woorden die na de naam van de dichters volgen, willen de verre, speelse, ondoordachte maar doorleefde, associatief-subjectieve weerslag van een naïeve, primaire ‘lectuurervaring’ zijn. Zij bevatten soms banale verwijzingen naar de biografie, het werk of een enkel gedicht van de genoemde dichter. Mocht ik literair-wetenschappelijke waarheden over elk van die dichters verteld willen hebben, dan had ik een essay geschreven, denk ik. Of liever: vrees ik. Indien u opmerkt dat er ongeveer vijf goede schetsen in het lijstje staan dat is voor mij wellicht een compliment maar vooral het bewijs dat onze lectuurervaring bij die dichters vergelijkbaar is. Want het lag niet in mijn bedoeling om sluitende dingen over die dichters te zeggen – maar precies om alles heel open en vrij(blijvend) te laten.
- Wat Van Ostaijen betreft. Ik weet best dat die man meer heeft geschreven dan die nagelaten gedichten. Zo onnozel ben ik niet. Of u het nu wilt of niet: het zijn wel net die gedichten die mij de poort voor zijn werk hebben geopend. Het lezen van ‘Marc groet ’s morgens de dingen’ (want daarover gaat het) was voor mij, toen als zestienjarige, een onvergetelijke leeservaring, dat tot op de dag van vandaag, op mijn vijftigste, is blijven naklinken. Als ik Van Ostaijen lees, voel ik me weer zestien: ik blijf de dingen in heel het werk van Van Ostaijen even fris begroeten. Ik vind niet dat ik me hiervoor moet excuseren. Ik claim dat als een recht. Lezen is een naar eigen vermogen in te vullen creatieve daad en daarom blijf ik –hoogborst, laagborst-even dol op Schmoll.
- Mag ik nu even u en mezelf op de vingers tikken? De beste manier om dichters te eren is alvast proberen hun naam juist te schrijven. In mijn tekst maak ik dezelfde fout als u: er staat ‘Van Ostayen’ en het moet ‘Van Ostaijen’ zijn. Het is ook niet ‘Appolinaire’ maar ‘Apollinaire’. Het klopt: dat is een schoolfrikkerige opmerking. Maar juist is juist en ik werp die steen dus ook maar naar mijzelf. (Ik sluit daarom niet uit dat er nog fout gespelde namen in de tekst kunnen staan.)
- Deze tekst is een oraal gegeven. Er hoort een stem, een voordracht bij (die mag natuurlijk ook innerlijk zijn). Essentieel hierbij is de snelheid waarmee hij wordt voorgelezen. Hij gaat in crescendo en eindigt in een eruptie, in een catharsis eb helemaal buiten adem. Het is binnen die ‘orale oervorm’ dat deze tekst zich moet laten ervaren. Het is een bezwerende litanie met sjamanistische allure, een profaan gebed (het eindwoord ‘af’ staat in equivalent met ‘amen’). Typografisch is mijn tekst erg smal, een bonestaak-gedicht: laat die verticaliteit staan voor de poëzie. Poëzie is wat ons rest aan utopie: de mogelijkheid tot verwoorden, tot verzinnen, tot mythe. Tot versteld staan. En alleen daarom al vind ik poëzie ook wel een beetje van een wanhoopsdaad. Als er een gemeenschappelijke trek is bij ‘al die dichters’ laat het dan deze zijn: het bewust zijn van het tragische.
- Het gedicht heet ‘Name dropping’ en dat is dan ook wat er in dit gedicht is gebeurd: er vallen namen, als druppels op een hete plaat. Het gaat wel degelijk om de namen als naam en de hoeveelheid aan namen (er staan er 80 in). Ik reken op een effect van ‘satiatie’ bij de lezer en/of aanhoorder. Zoiets als:’Jaja, al die dichters en altijd meer en meer: nee hou nu maar op’. Wat er bij die namen staat is dan ook niet de kern. Heel vaak ga ik overigens niet verder dan een niets beduidend knittelversje of binnenrijmpje. Namen als woorden, woorden als namen. In een ander gedicht – Al de onhebbelijkheden van de dichter - schrijf ik: ‘Rechtovereind blijven in het geloof dat de namen er eerst waren, dan pas de dingen – daarom: de dingen aanroepen om naar hun naam te vragen’. Dit is nu net wat ik in ‘Name dropping’ betracht. De muziek, de magie van de namen, de kracht van het benoemen, het aanroepen. Nee, - en u weet het best – ik heb niets uitgevonden, dat heb ik allemaal geleerd van de dichters die in mijn boekenkast staan.
- Tot slot nog iets over het ontstaan van dit gedicht. De eerste versie had als titel ‘Quantité Négligeable’. Ik schreef die begin jaren tachtig. Twintig jaar poëzielezen wordt er compact in weergegeven. Het is dus ook zowat het levensverhaal van een lezer. En wie weet, volgt er binnen nog eens twintig jaar een derde versie. Toen ik de eerste versie schreef, kende ik sommige dichters alleen maar van één enkel gedichtje. Bijvoorbeeld: Henri Michaux. Sindsdien heb ik van Michaux wel wat meer gelezen. Hij is één van mijn lievelingsauteurs geworden. Wat in dit gedicht bij Michaux staat is inderdaad weinig relevant wat zijn werk betreft (het vertelt misschien wel iets over zijn temperament!?). Maar toen ik deze woorden schreef waren ze op de een af andere manier hoe dan ook wel relevant voor mij. Daarom heb ik ze laten staan: ze spreken niet de waarheid over Michaux maar ze spreken wel de waarheid over wat ik toen verzon bij Michaux. Zo ook wat betreft Apollinaire en Mallarmé. Bij Apollinaire staan er verwijzigingen naar La Jolie Rousse en Lundi rue Christine. Omdat ik dat gewoon twee mooie gedichten vond. Bij Mallarmé verwijst ‘cijfer’ naar de dobbelsteen van ‘Un coup de dé’ – een gedicht waarvan ik toen niets begreep, maar me wel verrast had: ik vond het fascinerend en raadselachtig. Ik kan u verzekeren: ik heb sindsdien veel essays gelezen over Apollinaire en Mallarmé. Ik heb mij in hun werk verdiept. En Mallarmé blijft me met zijn raadselachtigheid verrassen. Maar die ‘items’ heb ik laten staan, omdat ze – ik herhaal het – toen voor mij ‘een waarheid’ hadden. U mag daar als lezer absoluut anders over denken.

Met deze opmerkingen probeerde ik u geenszins te overtuigen van de kwaliteit van dit gedicht. On ne peut pas aimer contre. Ik vond alleen dat u deze tekst afkeurde op basis van verkeerde gronden. Zelf vind ik deze tekst goed genoeg om er de verdediging voor op te nemen. Het kwam in mijn voordeel uit: het bood me de gelegenheid om over het gedicht na te denken en dus over poëzie. Daarom dank ik u voor uw reactie.

Groeten

Gepost door: Alain Delmotte | 15-08-06